Κατοχύρωση εμπορικού σήματος: ο πλήρης οδηγός για Ελλάδα, Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνώς

Αυτός ο οδηγός απαντά, με τη σειρά, στις ερωτήσεις που κάνει κάθε επιχείρηση πριν κατοχυρώσει το σήμα της: τι είναι ακριβώς το εμπορικό σήμα, τι μπορεί να κατοχυρωθεί, πού, πώς, πόσο κοστίζει, πόσο διαρκεί και τι πρέπει να προσέξετε μετά. Για κάθε θέμα υπάρχει και αναλυτικό άρθρο — εδώ είναι η συνολική εικόνα.

Τι είναι το εμπορικό σήμα

Το εμπορικό σήμα (trademark) είναι το διακριτικό γνώρισμα που ξεχωρίζει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες σας από των άλλων: το όνομα, το λογότυπο, ένα σλόγκαν. Η κατοχύρωση —η καταχώρισή του σε επίσημο μητρώο— σας δίνει το αποκλειστικό δικαίωμα να το χρησιμοποιείτε για συγκεκριμένα προϊόντα ή υπηρεσίες, σε συγκεκριμένη επικράτεια, για δέκα χρόνια που ανανεώνονται επ' αόριστον. Χωρίς κατοχύρωση έχετε ένα όνομα που χρησιμοποιείτε· με κατοχύρωση έχετε ένα δικαίωμα που μπορείτε να επικαλεστείτε απέναντι σε όλους, με ημερομηνία.

Τι μπορεί να κατοχυρωθεί — και τι όχι

Σήμα μπορεί να αποτελέσει κάθε στοιχείο με διακριτικό χαρακτήρα: λεκτικά στοιχεία (όνομα, φράση, σλόγκαν), εικαστικά (λογότυπο, σύμβολο, γραφικά), ακόμη και τρισδιάστατα σχήματα, ήχοι ή συσκευασίες. Δεν κατοχυρώνονται όσα:

• είναι περιγραφικά του προϊόντος ή μιας ιδιότητάς του («Φρέσκο Ψωμί» για φούρνο)·
• είναι γενικά — το ίδιο το όνομα του προϊόντος·
• παραπλανούν για τη φύση, την ποιότητα ή την προέλευση·
• αντίκεινται στη δημόσια τάξη ή στα χρηστά ήθη·
• συγκρούονται με προγενέστερο ίδιο ή παρόμοιο σήμα για ίδια ή συναφή προϊόντα.

Οι πρώτες τέσσερις περιπτώσεις είναι τα «απόλυτα απαράδεκτα» και τα κρίνει ο εξεταστής. Η πέμπτη κρίνεται κυρίως μέσω των ανακοπών των δικαιούχων — και είναι ο λόγος που ο έλεγχος πριν την κατάθεση είναι το σημαντικότερο βήμα όλης της διαδικασίας.

Γιατί να κατοχυρώσετε

Γιατί το όνομα που δεν σας ανήκει τυπικά μπορεί να το πάρει κάποιος άλλος — και τότε εκείνος αποφασίζει αν θα το χρησιμοποιείτε. Τι ακριβώς μπορεί να συμβεί, το περιγράφουμε στο άρθρο «Εφιάλτης για το brand», και πόσο κοστίζει η καθυστέρηση σε πραγματικές υποθέσεις, στην έρευνά μας για το επιχειρηματικό κόστος της καθυστερημένης κατοχύρωσης.

Πού κατοχυρώνεται: Ελλάδα, ΕΕ ή διεθνώς

Δεν υπάρχει «παγκόσμιο σήμα». Υπάρχουν τρία επίπεδα, και επιλέγετε με βάση το πού πουλάτε ή σχεδιάζετε να πουλήσετε.

Επίπεδο	Φορέας	Κάλυψη	Πότε ταιριάζει	Από
Εθνικό σήμα	ΟΒΙ	Ελλάδα	Ελληνική δραστηριότητα	480€
Σήμα Ευρωπαϊκής Ένωσης	EUIPO	27 κράτη μέλη με μία αίτηση	Πωλήσεις ή σχέδια εκτός Ελλάδας, εντός ΕΕ	1.500€
Διεθνής καταχώριση	WIPO (Σύστημα Μαδρίτης)	Οι χώρες που επιλέγετε	Αγορές εκτός ΕΕ, με βάση ελληνικό ή ευρωπαϊκό σήμα	κατόπιν προσφοράς

Το σήμα ΕΕ είναι ενιαίο —ισχύει «όλα ή τίποτα»— και μια ανακοπή σε μία χώρα μπορεί να σταματήσει ολόκληρη την αίτηση. Το διεθνές σύστημα, αντίθετα, εξετάζεται χώρα-χώρα. Ποιος οργανισμός καλύπτει ποια αγορά, στο παγκόσμιο σύστημα οργανισμών.

Πώς γίνεται

• Έλεγχος. Απόλυτα απαράδεκτα, ταυτόσημα και παρόμοια προγενέστερα σήματα, εκτίμηση ρίσκου.
• Κλάσεις και όροι. Τα προϊόντα και οι υπηρεσίες ταξινομούνται σε 45 κλάσεις (σύστημα Νίκαιας). Επιλέγετε τις κλάσεις της δραστηριότητάς σας και τους όρους που περιγράφουν τι ακριβώς προστατεύεται.
• Κατάθεση. Ηλεκτρονικά, με τα παράβολα. Από την ημερομηνία κατάθεσης μετρά η προτεραιότητά σας.
• Εξέταση, δημοσίευση, ανακοπές. Ο εξεταστής ελέγχει τα απόλυτα απαράδεκτα (περίπου ένας μήνας), η αίτηση δημοσιεύεται και ακολουθεί τρίμηνη περίοδος στην οποία δικαιούχοι προγενέστερων σημάτων μπορούν να ασκήσουν ανακοπή.
• Καταχώριση. Εκδίδεται το πιστοποιητικό. Από τότε και μόνο μπορείτε να χρησιμοποιείτε το ®.

Βήμα-βήμα, με το χρονοδιάγραμμα και τα έγγραφα, στο άρθρο «Διαδικασία κατοχύρωσης σήματος στον ΟΒΙ».

Πόσο κοστίζει

Το κόστος έχει δύο μέρη: τα παράβολα του οργανισμού, ανά κλάση, που δεν επιστρέφονται, και την αμοιβή υπηρεσιών. Για εθνικό σήμα με μία κλάση, 120€ παράβολα και 360€ αμοιβή — σύνολο από 480€. Για σήμα ΕΕ, 850€ και 650€ — από 1.500€. Κάθε επιπλέον κλάση προσθέτει 20€ παράβολο στον ΟΒΙ και 30€ συμβουλευτική κλάσεων — σύνολο 50€ — ενώ στο EUIPO 50€ ή 150€. Οι αμοιβές επιβαρύνονται με ΦΠΑ. Παραδείγματα, ανανέωση και τα «κρυφά» κόστη, στο άρθρο «Πόσο κοστίζει η κατοχύρωση εμπορικού σήματος;».

Πόσο διαρκεί

Χωρίς ανακοπή, ένα εθνικό σήμα καταχωρίζεται σε περίπου 4–5 μήνες από την έναρξη. Το σήμα ΕΕ κινείται σε παρόμοια τάξη μεγέθους, με τρίμηνη περίοδο ανακοπών και αυτό. Η προστασία όμως ανατρέχει στην ημερομηνία κατάθεσης — δεν χρειάζεται να περιμένετε το πιστοποιητικό για να είστε «πρώτοι».

Όνομα, λογότυπο ή και τα δύο;

Το λεκτικό σήμα προστατεύει το όνομα σε κάθε μορφή· το απεικονιστικό προστατεύει τη συγκεκριμένη εικόνα. Για ένα brand που στηρίζεται στο όνομά του, το λεκτικό είναι το πρώτο βήμα· το λογότυπο ακολουθεί όταν η αναγνωρισιμότητα περνά και από το σύμβολο. Αναλυτικά, στο άρθρο «Κατοχύρωση λογοτύπου ή λεκτικού σήματος;». Και πριν από όλα αυτά, αν το όνομα κατοχυρώνεται καθόλου: «Κατοχύρωση brand name».

Μετά την κατοχύρωση

• Χρήση. Αν το σήμα δεν χρησιμοποιηθεί πραγματικά μέσα σε πέντε χρόνια, μπορεί να ζητηθεί η διαγραφή του.
• Παρακολούθηση. Κανένας οργανισμός δεν σας ειδοποιεί όταν κάποιος καταθέτει παρόμοιο σήμα. Η ανακοπή έχει προθεσμία τριών μηνών από τη δημοσίευση — αν δεν το δείτε, το χάσατε.
• Ανανέωση. Κάθε δέκα χρόνια. Ενδιάμεσα δεν υπάρχουν ετήσια τέλη.
• Το ®. Μόνο μετά την καταχώριση· μέχρι τότε ™. Δείτε τις οδηγίες χρήσης ™ και ®.

Τρεις ερωτήσεις που ακούμε κάθε εβδομάδα

• Είμαι ιδιώτης, χωρίς εταιρεία. Μπορώ; Ναι. Το σήμα κατοχυρώνεται στο όνομά σας, για τις κλάσεις που δηλώνετε. Πολλοί δημιουργοί ξεκινούν έτσι, πριν συστήσουν εταιρεία.
• Μπορεί να ανήκει σε δύο άτομα; Ναι, με συνδικαιούχους — αρκεί να υπάρχει μεταξύ τους σαφής συμφωνία για τη χρήση.
• Μου εγγυάστε ότι θα περάσει; Κανείς δεν μπορεί· η απόφαση ανήκει στον εξεταστή. Αυτό που μπορούμε είναι να κάνουμε τον έλεγχο που μειώνει τον κίνδυνο στο ελάχιστο — και να σας πούμε ειλικρινά πριν καταθέσετε, όχι μετά.

Περισσότερα στις συχνές ερωτήσεις.

Οι έρευνές μας

Ό,τι γράφουμε εδώ στηρίζεται σε δεδομένα που έχουμε δημοσιεύσει: τα στατιστικά κατοχύρωσης 2022–2024, το ποιοι και γιατί χάνουν την κατοχύρωση στην Ελλάδα, τις νομικές και οικονομικές επιπτώσεις της έλλειψης κατοχύρωσης, τη συχνότητα, διάρκεια και κόστος των διαμαχών, την επίδραση του ® στο λογότυπο και τη σύνοψη των ακαδημαϊκών ερευνών για τα εμπορικά σήματα. Όλες στη σελίδα Έρευνες & Μελέτες.

Πώς δουλεύει η Synapsee

Σε τρία στάδια: δωρεάν στοιχειώδης έλεγχος απόλυτου απαράδεκτου και ταυτόσημων σημάτων, γραπτώς, μαζί με προσφορά· ερωτηματολόγιο και συμβουλευτική κλάσεων και όρων, με διεξοδικό έλεγχο και εκτίμηση ρίσκου· υποβολή και παρακολούθηση με ενημέρωση σε κάθε ορόσημο μέχρι το πιστοποιητικό. Δεν κάνουμε καταθέσεις «εξπρές» — η αίτηση που κατατίθεται χωρίς έλεγχο είναι η αίτηση που απορρίπτεται. Το πρώτο βήμα δεν κοστίζει τίποτα: ζητήστε τον στοιχειώδη έλεγχο για το δικό σας σήμα.